बालबालिकालाई खेल्दै नेपाली सिकाउने डिजिटल प्लेटफर्म ‘हाम्रो वर्णमाला’
काठमाडौं – प्रविधिको बढ्दो प्रयोगसँगै बालबालिकाको सिकाइ शैली पनि परिवर्तन भइरहेको छ। यही परिवर्तनलाई ध्यानमा राख्दै नेपाली भाषा, लिपि र संस्कृतिसँग बालबालिकालाई जोड्ने उद्देश्यले तयार गरिएको डिजिटल शैक्षिक प्लेटफर्म ‘हाम्रो वर्णमाला’ ले वेबसाइट र मोबाइल एपमार्फत विभिन्न सिकाइ सामग्री उपलब्ध गराउँदै आएको छ।
विशेषगरी विदेशमा हुर्किरहेका नेपाली बालबालिकालाई मातृभाषासँग जोड्न तथा नेपालमै रहेका प्रारम्भिक तहका विद्यार्थीलाई नेपाली र अंग्रेजी भाषा सिकाउन सहयोग गर्ने गरी प्लेटफर्मको सामग्री तयार गरिएको छ। यसमा अक्षर हेर्ने वा पढ्ने मात्र नभई उच्चारण सुन्ने, चित्रसँग शब्द चिन्ने, अक्षर लेख्ने अभ्यास गर्ने, प्रश्नोत्तर खेल्ने र कथा पढ्ने सुविधा पनि समावेश छ।
वर्णमालादेखि दैनिक वाक्यसम्मका पाठ
हाम्रो वर्णमालाको अनलाइन ‘लर्न हब’मा नेपाली स्वर वर्ण, व्यञ्जन वर्ण, बाह्रखरी, नेपाली अंक, अंग्रेजी वर्णमाला, अंग्रेजी तथा रोमन अंकलगायतका आधारभूत पाठ राखिएका छन्।
वेबसाइटमा हाल २० वटा मुख्य पाठ मोड्युल उल्लेख छन्। त्यसमा ४९ नेपाली अक्षरसम्बन्धी सामग्री, ३६ व्यञ्जन वर्ण, स्वर वर्ण र मात्रा, १ देखि १०० सम्मका नेपाली तथा अंग्रेजी अंक, दैनिक प्रयोगका वाक्य, तुलनात्मक वाक्य, विपरीतार्थक शब्द, क्रियापद, दिन, महिना, ऋतु र समय भन्न सिकाउने पाठ समावेश छन्।
यससँगै नेपाली चाडपर्व, उखान–टुक्का, नेपालको भूगोल, राष्ट्रिय प्रतीक तथा सामान्य सांस्कृतिक जानकारीलाई पनि सिकाइ सामग्रीका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।
५०० भन्दा बढी नेपाली–अंग्रेजी शब्द
प्लेटफर्मको शब्दभण्डार खण्डमा ५०० भन्दा बढी नेपाली र अंग्रेजी शब्दलाई विभिन्न विषयगत समूहमा राखिएको छ। जनावर, चरा, फलफूल, तरकारी, फूल, रङ, आकार, शरीरका अङ्ग, परिवार, भावना, खानेकुरा, यातायात, मौसम, विद्यालय सामग्री, घरका कोठा तथा दैनिक क्रियाकलापजस्ता विषयमा चित्रसहित शब्द सिक्न सकिन्छ।
बालबालिकाले चित्र हेरेर नेपाली र अंग्रेजी नाम चिन्नुका साथै सम्बन्धित शब्दको उच्चारण पनि सुन्न सक्छन्। मोबाइल एपको विवरणअनुसार शब्दभण्डारलाई २६ वटा विभिन्न समूहमा विभाजन गरिएको छ।
नेपाली र अंग्रेजीमा ५९ बालकथा
वेबसाइटको अर्को प्रमुख विशेषता नेपाली र अंग्रेजी दुवै भाषामा उपलब्ध बालकथा हो। प्लेटफर्ममा हाल ५९ वटा कथा र २५ वटा विषयगत समूह रहेको उल्लेख छ।
कथाहरूलाई सजिलो, मध्यम र कठिन तहमा वर्गीकरण गरिएको छ। नेपाली अनुच्छेदसँगै अंग्रेजी अनुवाद राखिएकाले नेपाली पढ्न सिकिरहेका बालबालिकालाई शब्द, वाक्य संरचना र कथाको अर्थ बुझ्न सहज हुने देखिन्छ।
साहस, प्रकृति, चाडपर्व, मित्रता, परिवार, इमानदारी, परिश्रम, दया र एकताजस्ता विषयका कथाहरू यसमा समावेश छन्। ‘दशैंको चङ्गा’, ‘डाँफेको नाच’, ‘भक्तपुरको कुमाले’, ‘मुस्ताङको घोडा’, ‘हजुरबुबाको चश्मा’, ‘मःम पार्टी’ र ‘तिर्खाएको काग’ लगायतका कथा प्लेटफर्ममा पढ्न सकिन्छ।
आफैँ कार्यपत्र बनाएर PDF मा प्रिन्ट गर्न सकिने
हाम्रो वर्णमालाले वेबसाइटमै कार्यपत्र तयार गर्ने सुविधा पनि दिएको छ। अभिभावक र शिक्षकले विद्यार्थीको आवश्यकता तथा तहअनुसार अभ्यास छनोट गरी प्रिन्ट गर्न मिल्ने कार्यपत्र बनाउन सक्छन्।
वेबसाइटमा हाल पाँचवटा मुख्य समूहअन्तर्गत २७ वटा कार्यपत्र जेनेरेटर राखिएको उल्लेख छ। त्यसमा नेपाली तथा अंग्रेजी अक्षर लेखन, नेपाली शब्द, बाह्रखरी, अंक, दिन र महिना, विपरीतार्थक शब्द, क्रियापद तथा वाक्य लेखन अभ्यास समावेश छन्।
गणिततर्फ नेपाली अङ्क प्रयोग गरी जोड, घटाउ र गुणनका प्रश्न बनाउन सकिन्छ। घडी हेरेर समय लेख्ने, अङ्कअनुसार रङ भर्ने तथा नेपाली अङ्क जोड्दै चित्र बनाउने कार्यपत्र पनि उपलब्ध छन्।
त्यसैगरी शब्द मिलाउने, छुटेको अक्षर भर्ने, चित्र र शब्द मिलाउने, शब्द वर्गीकरण गर्ने, नेपाली क्रसवर्ड, अक्षर मिलाएर शब्द बनाउने, बाह्रखरी तालिका पूरा गर्ने, कथा पढेर प्रश्नको उत्तर दिने र उखान–टुक्का पूरा गर्नेजस्ता अभ्यास पनि तयार गर्न सकिन्छ।
घर र कक्षाकोठाका लागि निःशुल्क सामग्री
प्लेटफर्मले नेपाली वर्णमाला चार्ट, १ देखि १०० सम्मको अंक चार्ट, पूर्ण बाह्रखरी तालिका, शब्दभण्डार फ्ल्यासकार्ड र दैनिक नेपाली वाक्यसम्बन्धी सामग्री निःशुल्क उपलब्ध गराएको छ।
अंग्रेजी अक्षर, अंग्रेजी अंक, दिन र महिना, रङ, आकार तथा दैनिक क्रियापदका चार्ट पनि वेबसाइटबाट प्रयोग गर्न सकिन्छ। यी सामग्रीलाई घरमा व्यक्तिगत अभ्यास वा विद्यालय तथा सामुदायिक भाषा कक्षामा प्रयोग गर्न सकिने गरी तयार गरिएको छ।
शिक्षकका लागि आठ हप्ताको नमुना पाठ्यक्रम
शिक्षक र होमस्कुलिङ गराइरहेका अभिभावकका लागि छुट्टै खण्ड पनि निर्माण गरिएको छ। यसमा प्रिन्टयोग्य कार्यपत्र, अन्तरक्रियात्मक खेल, संरचित पाठ, क्विज र डाउनलोड गर्न मिल्ने चार्टसहित २६ प्रकारका शैक्षिक स्रोत उल्लेख छन्।
प्लेटफर्मले आठ हप्ताको नमुना नेपाली सिकाइ योजना पनि प्रस्ताव गरेको छ। पहिलो दुई हप्तामा स्वर र वर्णमाला, तेस्रो र चौथो हप्तामा व्यञ्जन तथा बाह्रखरी, पाँचौँ र छैटौँ हप्तामा अंक तथा गणना र अन्तिम दुई हप्तामा शब्दभण्डार तथा सरल वाक्य सिकाउने योजना राखिएको छ।
मेमोरी म्याच, स्पेलिङ गेम, बाह्रखरी बिल्डर र नेपाली अंक गन्ने खेललाई कक्षाकोठामा समूहगत गतिविधिका रूपमा प्रयोग गर्न सकिने सुझावसमेत दिइएको छ।
Android एपको डाउनलोड १० हजार नाघ्यो
‘हाम्रो वर्णमाला फर किड्स’ Android एप App Override ले विकास गरेको हो। Google Play मा एपको डाउनलोड संख्या १० हजारभन्दा बढी देखाइएको छ भने यसलाई तीन वर्ष वा सोभन्दा माथिका प्रयोगकर्ताका लागि वर्गीकरण गरिएको छ।
मोबाइल एपमा नेपाली तथा अंग्रेजी वर्णमाला, बाह्रखरी, अंक, शब्दभण्डार, लेखन अभ्यास, गणित, क्विज, खेल, बालकथा, नेपाली बालगीत, चाडपर्व, राष्ट्रिय सम्पदा र उखान–टुक्कालगायत ४६ भन्दा बढी सिकाइ मोड्युल रहेको एप विवरणमा उल्लेख छ।
एप डाउनलोड गर्न चाहने प्रयोगकर्ताले यो छोटो लिङ्कमार्फत Google Play मा जान सक्छन्। उक्त लिङ्कले प्रयोगकर्तालाई हाम्रो वर्णमालाको आधिकारिक Android एप पृष्ठमा पुर्याउँछ।
कम्प्युटर प्रयोगकर्ताका लागि Chrome extension
मोबाइलसँगै कम्प्युटरबाट नेपाली सिक्न चाहनेका लागि हाम्रो वर्णमालाको Chrome extension पनि उपलब्ध छ। यसमा नेपाली व्यञ्जन, स्वर, अंक, आधारभूत शब्दभण्डार, उच्चारण, खोज सुविधा, क्विज र दैनिक सिकाइ क्रम सुरक्षित गर्ने सुविधा राखिएको छ।
Chrome Web Store को विवरणअनुसार extension मा दर्ता आवश्यक पर्दैन र प्रयोगकर्ताको सिकाइ क्रमसम्बन्धी विवरण उपकरणमै सुरक्षित हुन्छ।
नेपाली भाषा र संस्कृतिसँग जोड्ने प्रयास
हाम्रो वर्णमालाको वेबसाइटमा उल्लेख भएअनुसार परियोजनाको प्रारम्भिक अवधारणा तथा अनुसन्धान सन् २०२३ मा सुरु भएको थियो भने यसको पहिलो Android संस्करण सन् २०२४ मा सार्वजनिक गरिएको थियो। परियोजनाले बालबालिकालाई खेल, चित्र, ध्वनि, कथा र अभ्यासमार्फत नेपाली सिकाउने लक्ष्य राखेको जनाएको छ।
डिजिटल सामग्रीले अभिभावक, शिक्षक वा मातृभाषामा हुने प्रत्यक्ष कुराकानीको स्थान पूर्ण रूपमा लिन नसके पनि नियमित अभ्यासका लागि सहयोगी माध्यम बन्न सक्छ। विशेषगरी नेपालबाहिर हुर्किरहेका बालबालिकालाई नेपाली अक्षर, शब्द, कथा र संस्कृतिसँग परिचित गराउन यस्ता नेपाली प्रविधि परियोजनाको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन सक्छ।
